Nabetaling van een gedeelte van een overwaarde aan de gemeente bij verkoop van een woning is geen vanzelfsprekendheid. Geldt de meerwaardeclausule eigenlijk wel?
Door: Romana le Roy
Wie zijn woning verkoopt, kan van de gemeente een rekening krijgen als in de leveringsakte een meerwaardeclausule staat. De woningeigenaar moet dan bij verkoop een deel van de overwaarde aan de gemeente nabetalen. Zo’n verplichting is vaak als kettingbeding opgenomen. De betaling wordt vervolgens bij levering in de nota van afrekening door de notaris verwerkt. Dat er betaald moet worden, lijkt dan ook een formaliteit. De rechtspraak laat echter zien dat de toepasselijkheid ervan allerminst vanzelfsprekend is. Ons kantoor heeft enkele woningeigenaren hierin bijgestaan, met als uitkomst dat de gemeente de nabetaling met rente en kosten aan hen moest terugbetalen.
De rechtspraak en de uitleg van een nabetalingsclausule als kettingbeding
Op 12 mei 2026 oordeelde het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden over een nabetalingsclausule in de leveringsakte van een appartement (ECLI:NL:GHARL:2026:3099). De gemeente Almere eiste een nabetaling van de verkoper. Die kon bij de levering niet anders dan onder protest € 24.392 via de notaris laten afdragen. Hij vorderde het bedrag, vermeerderd met rente en kosten, terug. De rechtbank stelde hem in het gelijk, waarna de gemeente in hoger beroep ging. Het hof verwierp het hoger beroep en bekrachtigde het vonnis waarin de gemeente is veroordeeld het bedrag terug te betalen.
Het arrest sluit aan bij twee vonnissen van de kantonrechter Midden-Nederland uit 2023 over soortgelijke clausules van de gemeente Almere (ECLI:NL:RBMNE:2023:109) en ECLI:NL:RBMNE:2023:110). De drie uitspraken worden hierna in samenhang besproken.
De clausule
In alle drie de zaken ging het om een clausule met dezelfde opzet. Bij doorverkoop van een “sociale koopwoning” binnen vijftien jaar na oplevering is een nabetaling aan de gemeente verschuldigd. De hoogte hangt af van het verschil tussen de oorspronkelijke en de later vastgestelde grondprijs. De clausule is als kettingbeding in de leveringsakte opgenomen, zodat zij in elke opvolgende overeenkomst moet worden overgenomen.
De kantonrechter: de gemeente moet de sociale koopwoning aantonen
In beide zaken uit 2023 ging de kantonrechter uit van de definitie van de sociale koopwoning in het Besluit ruimtelijke ordening, zoals die gold ten tijde van de levering. Twee elementen zijn daarbij van belang: de prijs, en de terbeschikkingstelling aan een in een gemeentelijke verordening omschreven doelgroep. In Almere is die doelgroep afgebakend via een huisvestingsvergunning, waarvoor inkomen en economische of maatschappelijke binding aan de regio gelden.
De kantonrechter oordeelde onder meer:
- De gemeente moet stellen en, bij betwisting, bewijzen dat sprake is van een sociale koopwoning. De kantonrechter stelt hoge eisen aan die stelplicht, mede omdat de clausule zeer bezwarend is en de relevante feiten zich in de sfeer van de gemeente bevinden.
- Een algemeen geformuleerde clausule in de akte is daarvoor niet voldoende. Dat de prijs onder de koopprijsgrens bleef, evenmin.
- Zonder huisvestingsvergunning en zonder toetsing aan de huisvestingsverordening is niet voldaan aan het doelgroepvereiste. Dat de koper zelf een vergunning had kunnen aanvragen, maakt dat niet anders: de gemeente had moeten waarborgen dat de woning aan de doelgroep ter beschikking kwam.
- De looptijd van vijftien jaar wijst er ook op dat geen sprake is van een sociale koopwoning, omdat de definitie uitgaat van een instandhouding van ten hoogste tien jaar.
De gemeente kon zich daarom niet op de clausule beroepen.
Het arrest van 12 mei 2026: dezelfde uitkomst, via een andere route
Het hof kwam tot hetzelfde resultaat, maar met een andere maatstaf. Het stelde vast dat de term “sociale koopwoning” in de akte niet is gedefinieerd en dat de clausule zelf evenmin duidelijk maakt wat eronder moet worden verstaan. Het hof keek daarom naar het normale spraakgebruik en naar de regelgeving van de overheid. Daaruit leidde het af dat de term in de regel duidt op woningen waarbij een of meer van de volgende kenmerken aanwezig zijn:
- de overheid heeft op enigerlei wijze subsidie verstrekt;
- de verkoop vindt plaats tegen een prijs die lager is dan de reguliere marktprijs;
- er gelden voorwaarden voor toewijzing, zoals voorwaarden die zien op de doelgroep, het inkomen of de economische gebondenheid aan de regio.
Volgens het hof had de gemeente niet voldoende gemotiveerd weersproken dat de prijs marktconform was. Ook was niet gebleken dat de koper wist of moest weten dat hij zou profiteren van de korting die de gemeente aan de ontwikkelaar had gegeven. Het hof wees bovendien het verweer af dat de koper navraag had moeten doen. Hij had onvoldoende reden om te veronderstellen dat de clausule voor hem gold, en had zelf nagezocht wat een sociale koopwoning is. De nabetaling was daarmee onverschuldigd betaald.
Wat de rechter nog niet heeft beoordeeld
Gemeenten maken bij de uitgifte van grond regelmatig gebruik van privaatrechtelijke bedingen, zoals een meerwaardeclausule of een zelfbewoningsplicht. Dat is in beginsel toegestaan, maar niet onbegrensd. De Hoge Raad heeft eerder overwogen dat ruimte kan worden gelaten aan privaatrechtelijke anti-speculatiebedingen bij de uitgifte van bouwgrond, zolang die niet zien op de verdeling van woonruimte en geen eisen van economische of maatschappelijke binding stellen.
In de besproken uitspraken kwam die vraag niet aan bod, omdat de gemeente al op de voorvraag strandde. Hetzelfde geldt voor een aantal andere relevante vragen:
- Is zo’n clausule op zichzelf onredelijk bezwarend, en daarmee nietig of vernietigbaar?
- Is de clausule niet van toepassing omdat de nabetaling naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid tot een onaanvaardbare uitkomst leidt?
- Moet een kettingbeding als dit worden vernietigd of buiten toepassing worden gelaten als oneerlijk beding in de zin van de Europese richtlijn over oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten?
Wat dit voor de praktijk betekent
In alle drie de zaken kon de gemeente niet aantonen dat de woning onder de clausule viel.
Of de woning onder de clausule valt, hangt af van de tekst van de akte, de feitelijke omstandigheden van de aankoop en de wijze waarop de gemeente haar standpunt onderbouwt. Een nabetalingsverzoek is dus niet zonder meer terecht.
Het loont om een verzoek te laten beoordelen voordat u betaalt, of bij een verkoop voordat de levering plaatsvindt. Is al betaald, dan is terugbetaling mogelijk nog niet uitgesloten.
Heeft u vragen over uw mogelijkheden en positie? Neem dan gerust contact met ons op.
| Staten Bolwerk 3 |
| 2011 MK Haarlem |
| 023-5121409 |
| [email protected] |
| www.tanger.nl |
Over Mr. R.G.N. le Roy
Romana le Roy is boven alles een gedreven advocaat. Dat zeggen ook haar cliënten. Ze heeft een brede praktijk met de focus op vastgoedrecht en contractenrecht. Adviseren en procederen voor huurders en verhuurders, kopers en verkopers, makelaars en taxateurs, erfpachters en appartementseigenaren, horecaondernemingen en winkels. Particulieren en ondernemers die graag met Romana werken. Haar cliënten noemen haar volhardend en leuk om mee te werken.
Bekijk profielHeeft u een kwestie of een vraag?
Bel 06 – 528 659 02 of laat uw gegevens achter
Meer over vastgoedrecht
Didam-arrest in de praktijk
Gelijke kansen vereisen meer dan alleen een openbare procedure Het Didam-arrest van de Hoge Raad uit 2021 heeft de spelregels voor vastgoedverkopen door overheden ingrijpend veranderd. Sindsdien is duidelijk dat […]